Franciscus en de Sultan

marliesterborg@gmail.com De VUURPROEF? Deze schildering door Fra Angelico (1429) verbeeld de ontmoeting tussen Franciscus en de Sultan van Egypte in 2019. Deze vond plaats bij het beleg van Damiate tijdens de 5e Kruistocht. Het verhaal ging dat Franciscus een vuurproef zou willen ondergaan om de Sultan en zijn volk tot het ware geloof te bekeren. Het lukte niet want de Sultan hield 'halsstarrig' vast aan de islam. Dan was geweld het enige antwoord. Dit verhaal staat in de 'politiek correcte' biografie van Franciscus door Bonaventura, geschreven in 1260, meer dan 40 jaren na de beroemde ontmoeting in 1219. De bedoeling was om de broeders weer warm te maken voor de eerstvolgende kruistocht. De Franciscanen werd het bezit van eerdere biografieen verboden, maar enkele exemplaren overleefden bij andere kerkelijke groepen. Daarin werd van de vuurproef niet gerept.
Hernieuwd bronnen onderzoek door Franciscanen heeft de laatste decennia aangetoond dat het vuurproef verhaal van Bonaventura niet klopt. Franciscus heeft zich tijdens de destructieve 5e kruistocht verzet tegen het bloedig beleg van Damiate en ervoor gepleit dat de kruisvaarders zouden ingaan op voor hun gunstige vredesvoorstel van de Egyptische Sultan. Toen dat niet hielp is Franciscus overgestoken naar het vijandige kamp om daar moslim en christen gewonden gelijkelijk te verplegen. Hij heeft meerdere dagen met de Sultan gesproken, als een 'broeder'. Sultan Malik al-Kamil die door Bonaventura werd afgeschilderd als een woest dier, een wrede heiden, was in werkelijkheid een vredelievende vorst die zich tolerant gedroeg tegenover Egyptische christenen. Deze Kopten erkenden niet het Pauselijke gezag dat tot de kruistochten opriep. Maar ook tegenover de Kruisvaarders heeft deze door het Soefisme ge-inspireerde vorst zich hoffelijk gedragen. Franciscus zou volgens recent onderzoek van met name de Nederlander Jan Hoeberichts uit \zijn geweest op een vreedzame en respectvolle dialoog met de Sultan. Hij wilde naast niet tegenover de moslim staan. Verschillende aspecten van de Islam, zou hij zo fascinerend gevonden hebben dat hij ze in eigen kring wilde invoeren.
Deze herinterpretatie van de bronnen sloeg ook in het buitenland aan. Het mondde uit in een boek van de Amerikaan Paul Moses . Er is door Franciscanen zusters een film van het verhaal gemaakt. Er is ook een artistieke versie van de beroemde ontmoeting gemaakt, als alternatief voor de toen-ter-tijd politiek correcte afbeeldingen van Giotto, Fra Angelico, Ghirlandaio Franciscaan Robert Lenz geeft geen zogenaamd realistisch beeld maar een metaforische weergave van de essentie van de ontmoeting. Sultan en Broeder dragen beide een christelijke stralenkrans, en ze worden omhuld in een Islamitische vuur krans. Die symboliseren hun beider vurig geloof dat hen eerder zou binden dan scheiden. Waar hebben Franciscus en de Sultan over gesproken? Dat weten we niet. Zouden zij hun eerbied voor Jezus genoemd hebben die in beide religies als vredelievend geldt. Of over zijn moeder Maria die in beide heilige boeken belangrijk is? Of over Salomo die volgens de Koran de taal der dieren kon verstaan, net als dat voor Franciscus zou gelden? over de namen van God? Een Islamitische gewoonte die Fransiscus bij terugkeer in de christelijke liturgie introduceerde? Hoe het ook zij, dit opnieuw door hedendaagseFranciscanen vertelde en uitgebeelde verhaal staat heel dicht bij de nadruk die Paus Franciscus legt op het gemeenschappelijke tussen Christendom en Islam. Jammer dat het Catharijne Convent deze zeer actuele en in de broederschap zo intens beleefde kwestie in haar Franciscus tentoonstelling zo mondjesmaat afdeed.
Hieronder een interview met Jan Hoeberichts, die in 2014 overleed.